ភ្នំពេញ៖ ឯកឧត្តម វង្សី វិស្សុត ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីប្រចាំការ និងជារដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុកទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តី បានថ្លែងបទអន្តរាគមន៍ និងចែករំលែកទស្សនៈផ្ទាល់​ខ្លួនក្នុងឱកាសចូលរួមបើកសិក្ខាសាលាកម្រិតខ្ពស់ ស្តីពី «មាគ៌ាឆ្ពោះទៅការបង្កើនពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា៖ បទពិសោធអន្តរជាតិ» នាថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅសណ្ឋាគារ Hyatt Regency Phnom Penh ។

សិក្ខាសាលានេះ​ ក៏​មានការ​ចូលរួម និង​ចែក​រំលែកនូវចំណេះដឹងស្រាវជ្រាវអំពីមាគ៌ានៃការធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងការយល់ដឹងពីបទពិសោធអន្តរជាតិ ពីសំណាក់លោកសាស្រ្តាចារ្យ Ricardo Hausmann ពីសកលវិទ្យាល័យ Harvard ដែលលោកសាស្រ្តាចារ្យត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសេដ្ឋវិទូអភិវឌ្ឍន៍មួយរូបដ៏ល្បីល្បាញលើពិភពលោក។ លោកក៏ធ្លាប់បានផ្តល់អនុសាសន៍ដល់រដ្ឋាភិបាលប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក អំពីយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងការដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញនានាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

ជាមួយគ្នានេះ សុន្ទរកថាគន្លឹះ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការបានគូសរំលេច​អំពីចំណោទ​បញ្ហាលើ​មាគ៌ាកំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា ដើម្បីទាញចំណាប់​អារម្មណ៍របស់​អង្គសិក្ខាសាលា សំដៅបង្កើន និង​ផ្តោត​​ការយក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​លើ​បទអន្តរាគមន៍របស់លោកសាស្រ្តាចារ្យ Ricardo Hausmann តាមរយៈសំណួរគន្លឹះៗ ដូចជា តើកម្ពុជា​ចាប់​យកសក្តានុពលដោយរបៀបណា​ ដើម្បីរក្សាកំណើន និង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជារចនាសម្ព័ន្ធ ​នៃសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច សំដៅធ្វើ​ពិពិធកម្មមូលដ្ឋានកំណើ​នសេដ្ឋកិច្ច និង​ពង្រឹង​ភាពប្រកួតប្រជែង​កម្ពុជា ក្នុ​ងការ​ធានា​កំណើន​ប្រកបដោយ​បរិយា​បន្ន ចីរភាព និង​ភាពធន់? ទន្ទឹមនេះ តើ​កម្ពុជា​នឹង​រៀបចំមាគ៌ាអភិវឌ្ឍន៍ដោយ​វិធីណា?ដើម្បីសម្រេច​ចក្ខុវិស័យកម្ពុជាឆ្នាំ២០៥០។

ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី ស្របពេល​ដែលមាន​ការកើនឡើងនៃ​ភាពមិនប្រាកដប្រជានៃ​និន្នា​ការ​សកល និង​តំបន់ សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា នៅតែ​បន្តជួបភាពមានកម្រិតនៃ​ការធ្វើ​ពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច និង​ផលិតភាពទាប ដែលទាមទារឱ្យមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ការសម្របសម្រួល និងកិច្ចសហការរួមគ្នាពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងសង្គមទាំងមូល ដើម្បីដោះស្រាយឬសគល់នៃបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ តាម​រយៈយន្តការអនុវត្ត និងប្រព័ន្ធតាមដាននិងវាយតម្លៃប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងប្រកាន់ខ្ជាប់អភិក្រម «បន្តកែទម្រង់, កែតម្រូវ,​ បន្សាំ និងធ្វើឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើង»។

ទន្ទឹមនេះ ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីប្រចាំការ ក៏បានគូសរំលេចថា ក្នុងរយៈពេល​ជាង២ទសវត្សរ៍កន្លងមកនេះ សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​ សម្រេច​បាន​កំណើន​ជាមធ្យម ៧% ក្នុងមួយឆ្នាំ ដែល​គាំទ្រ​ដោយ​វិស័យ​កាត់​ដេរ ទេស​ចរណ៍ កសិកម្ម និង​ជាពិសេស​វិស័យសំណង់ និង​អចលនទ្រព្យ ដែល​ជាលទ្ធផលកម្ពុជា​បាន​កាត់​បន្ថយភាពអត្រា​ក្រីក្រ និង​បង្រួមវិសមភាព​សង្គមបានយ៉ាងច្រើន​អនេក។

ជាមួយគ្នានេះ សន្ទស្សន៍ Economic Complexity Index បាន​កើនពី -០,៧៦ ក្នុងឆ្នាំ២០១២ ទៅ -០,២២ ក្នុងឆ្នាំ២០២២។  ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីប្រចាំការ ក៏បាន​លើកឡើង​អំពីអភិក្រម ២កម្រិត (Two Tiers Appro​ach) ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ ពោលគឺ អភិក្រម​ពី​លើចុះក្រោម ដែលតម្រង់ទិស និងអន្តរាគមន៍​ដោយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច​ និងអភិក្រមពីក្រោមឡើងលើ ដែល​អនុញ្ញាតឱ្យ​​វិស័យឯកជន និង​ទីផ្សារ​ កំណត់​នូវទិសដៅសេដ្ឋកិច្ច​។

ក្នុងឱកាសនេះ ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីប្រចាំការ វង្សី វិស្សុត បានចែករំលែកទស្សនៈផ្ទាល់​ខ្លួនចំនួន៥ ដើម្បីជាមាគ៌ាឆ្ពោះទៅការបង្កើនពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា ជូន​អង្គសិក្ខា​សាលា៖

ទី១- ការសម្របសម្រួលការប្រើប្រាស់ធនធាន ទាំងមូលធនសង្គម និងមូលធនមនុស្ស (social and human capital) នៅគ្រប់កម្រិត រវាងរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន គឺជាកត្តាចាំបាច់ ដើម្បីធានាបានឧត្តមភាពប្រៀបធៀប (comparative advantage) ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។

ទី២- ស្ថាប័នរដ្ឋ វិស័យឯកជន និងប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ត្រូវសហការដើម្បីកំណត់បញ្ហារាំងស្ទះដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍ ព្រមទាំង​ស្វែងរកដំណោះស្រាយនៃបញ្ហាប្រឈមទាំងនោះ ដែលក្នុងនោះស្ថាប័នរដ្ឋ ត្រូវដើរតួនាទីស្នូលក្នុងការធានាបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ធុរកិច្ច និងទីផ្សារ។

ទី៣- ស្ថាប័នរដ្ឋត្រូវពិភាក្សាជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធដើម្បីឱ្យមានការឯកភាពគ្នា និងយល់ឱ្យបានច្បាស់អំពីទិសដៅនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សំដៅបង្កើនសហថាមភាព និង​សម្របសម្រួលកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នា

ទី៤- ដើម្បីប្រែក្លាយសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាពីសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកលើកម្រិតជំនាញទាប និងអតិពលកម្ម ទៅជាសេដ្ឋកិច្ចដែល​ពឹងផ្អែកលើចំណេះដឹងនិងតម្លៃខ្ពស់ យើងត្រូវលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស លើកកម្ពស់អភិបាលកិច្ច ការធ្វើពិពិធកម្មឧស្សាហកម្ម និងការធ្វើឌីជីថលូបនីយកម្មសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។

ទី៥- ការធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចត្រូវ​ធ្វើឡើងនៅគ្រប់កម្រិត ទាំងក្នុងការជ្រើសរើសដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងផលប័ត្រផលិតផល ដោយ​ត្រូវគិតគូរ​ជាយុទ្ធសាស្រ្ត និង​មានតុល្យភាពរវាងសន្តិសុខជាតិ ភាពធន់សេដ្ឋកិច្ច ការគោរពយន្តការទីផ្សារ និង​ការកំណត់មាគ៌ាវែងឆ្ងាយសម្រាប់កំណើន និងការអភិវឌ្ឍនាពេលអនាគត។

សូមជម្រាបថា សិក្ខាសាលាដ៏ពិសេសនេះ ក្នុងគោលបំណង ដើម្បីគាំទ្រដល់ការរៀបចំ និងការអនុវត្តគោលនយោបាយនានា ព្រមទាំងជួយសម្រួលដល់កិច្ចសន្ទនាគោលនយោបាយ សម្រាប់វិភាគ និង​ផ្តល់​អនុសាសន៍លើ​មាគ៌ាពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច​ ហើយ​មានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់នឹង​ការ​រៀបចំ ការ​​អនុវត្ត​ក្របខ័ណ្ឌ និង​គោលនយោ​បាយ​ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា ជាពិសេស​គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មកម្ពុជា៕