បរទេស ៖ យោងតាមប្រភពព័ត៌មានពី The Guardian បានរាយការណ៍ថា ចាប់តាំងពីការរាតត្បាតកូវីដ-១៩ មក  ពិភពលោកបានប្រឈមនឹង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ចអស់រយៈ​ពេល​៤ឆ្នាំ ខណៈដែលគេមើលឃើញថា សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអាក្រក់នៅឡើយនាឆ្នាំ២០២៤​ នេះ។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៩ មក សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣ គឺជាឆ្នាំដែលមិនសូវមានការតក់ស្លុតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការកើតឡើងម្តងទៀតនៃការរាតត្បាតឆ្នាំ២០២០ ការរាំងស្ទះខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ឆ្នាំ២០២១ និងការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែននៅឆ្នាំ២០២២។ យ៉ាងណាមិញ ពិភពលោកនៅបន្តប្រឈមវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដូចជា ភាពជាប់គាំង វិបត្តិថ្លៃដើម ការខូចខាតហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ សង្រ្គាម និងអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់។ ខាងក្រោមនេះគឺជារឿងមួយចំនួនដែលមិនគួរមើលរំលងនៅឆ្នាំ២០២៤។

១. ធនាគារកណ្តាលអាចនឹងកាត់បន្ថយអត្រាការប្រាក់ ៖ អត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ពីធនាគារកណ្តាលធំៗមួយចំនួនរបស់ពិភពលោកបានធ្វើឲ្យពួកគេសម្រេចលទ្ធផលដែលបានរំពឹងទុក ខណៈដែលអតិផរណា​កំពុង​ធ្លាក់​ចុះ​នៅបណ្តាប្រទេស​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​អភិវឌ្ឍន៍ ហើយផល​ប៉ះ​ពាល់​មិន​អាក្រក់​ដូច​​កាល​ពី​ឆ្នាំ​មុន​ទេ។ យ៉ាងណាមិញ ជាមួយនឹងការធ្លាក់ចុះសេដ្ឋកិច្ចកំពុងកើតឡើងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងគំរាមកំហែងខ្លាំងនៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស និងតំបន់ចាយប្រាក់អឺរ៉ូ ដែលគេមើលឃើញថា បន្ទុកលើប្រាក់កម្ចី ឬការចំណាយលើការខ្ចីប្រាក់អាចនឹងត្រូវកាត់បន្ថយ និងរង់ចាំមើលថា តើធនាគារកណ្តាលមួយណានឹងក្លាយជាអ្នកផ្លាស់ប្តូរមុនគេ?

លោក Neil Shearing ប្រធានសេដ្ឋវិទូនៅ Capital Economics យល់ឃើញថា ធនាគារកណ្តាលអាម៉េរិក Fed អាចនឹងធ្វើសកម្មភាពលឿនជាងធនាគារកណ្តាលអឺរ៉ុប ECB បើទោះបីជាស្ថានភាពក្នុងតំបន់ចាយប្រាក់អឺរ៉ូគឺអាក្រក់ខ្លាំងជាងក៏ដោយ។ លើសពីនេះ អតិផរណានៅចក្រភពអង់គ្លេសធ្លាក់ចុះលឿនជាងការរំពឹងទុក ហើយធនាគារអង់គ្លេសអាចនឹងពិបាកក្នុងការអនុវត្តវិធានការដោយប្រុងប្រយ័ត្នបំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាការប្រាក់។ ឥឡូវនេះ ទីផ្សារកំពុងកំណត់តម្លៃក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាការប្រាក់ចំនួន៦ត្រឹមខែធ្នូ ដោយព្យាករណ៍ពីការធ្លាក់ចុះអត្រាមូលដ្ឋានដែលអាចកើតមានចន្លោះពី ៥,២៥ ភាគរយទៅ ៣,៧៥ ភាគរយ។

២. វិបត្តិបំណុលរបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ៖ ចាប់តាំងពីការរាតត្បាត បញ្ហាបំណុលបានកើនឡើងសម្រាប់ប្រទេសក្រីក្របំផុតរបស់ពិភពលោក ដោយប្រទេសទាំងនោះបានជាប់គាំងដោយភាពច្របូកច្របល់ទ្វេរដងនៃកំណើនទន់ខ្សោយ និងការកើនឡើងអត្រាការប្រាក់។

យោងតាមធនាគារពិភពលោកបានបង្ហាញថា ប្រទេសដែលបានខ្ចីប្រាក់យ៉ាងច្រើនជាដុល្លារអាមេរិកក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ បានធ្វើឲ្យការសងបំណុលរបស់ពួកគេកើនឡើងដល់កម្រិតកំណត់ត្រាក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បញ្ជី​នៃ​ប្រទេស​ដែល​កំពុង​តស៊ូ​ជាមួយ​នឹង​បំណុល​របស់​ពួកគេ​រួមមាន អេហ្ស៊ីប អេត្យូពី កេនយ៉ា លីបង់ និង​ប៉ាគីស្ថាន។ គម្រោងបន្ធូរបន្ថយបំណុលដែលបង្កើតឡើងដោយ G20 ក្នុងឆ្នាំ២០២០ កន្លងមកបានផ្តល់ជំនួយតិចតួចដល់ប្រទេសមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។ ប្រធានសេដ្ឋវិទូធនាគារពិភពលោក លោក Indermit Gill បាននិយាយថា ការកត់ត្រាកម្រិតបំណុល និងអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់បានធ្វើឱ្យប្រទេសជាច្រើនស្ថិតនៅលើផ្លូវទៅកាន់វិបត្តិ។ ជាក់ស្តែង អាហ្សង់ទីនកំពុងប្រឈមនឹងអតិផរណាលើសពី ១៤០ ភាគរយ និងជាប្រទេសដែលត្រូវតាមដានខ្លាំងបំផុត។

៣. សង្គ្រាមត្រជាក់រវាងអាមេរិក និងចិនកាន់តែស៊ីជម្រៅ ៖ ចក្រភពអង់គ្លេសមិនមែនជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តែមួយគត់ដែលមានការឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ២០២៤ ទេ ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិកក៏នឹងបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីរបស់ខ្លួននៅក្នុងខែវិច្ឆិកាឆ្នាំនេះផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិនពិបាកនឹងទាយរក​អ្នក​ឈ្នះ​​ ពីព្រោះ​ពិភព​លោក​កំពុង​បែកបាក់ជាប្លុក និងទំនោរទៅរក​តំបន់មាន​ឥទ្ធិពលជាង។ កំណើនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទំនងជានឹងខកចិត្តនៅក្នុងឆមាសទីមួយនៃឆ្នាំ២០២៤ ដោយសារការកើនឡើងអត្រាការប្រាក់កាលពីមុន ខណៈដែលការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនកំពុងជាប់គាំង។

មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ទីក្រុងប៉េកាំងកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាធំៗមួយចំនួន ដូចជា វិស័យអចលនទ្រព្យដែលមានបញ្ហា, កំណើនភាពអត់ការងារធ្វើរបស់យុវជនកើនឡើង, តម្រូវការអឺរ៉ុបទន់ខ្សោយសម្រាប់ការនាំចេញរបស់ខ្លួន និងកិច្ចការពារកាន់តែខ្លាំងឡើងពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រសិនបើមានអ្វីកើតឡើងមិនប្រក្រតីនៅឆ្នាំ២០២៤ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទាំងពីរទំនងជានឹងកាន់តែក្តៅ នៅពេលដែលទាំងអាមេរិក និងចិនងាកចូល។ ហានិភ័យធំបំផុតគឺថាសង្រ្គាមត្រជាក់ប្រែជាក្តៅជាមួយនឹងការលុកលុយរបស់ចិនមកលើកោះតៃវ៉ាន់ ដែលអាចមានផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងសង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនទៅទៀត។

៤. ការរីករាលដាលនៃឥទ្ធិពល AI មិនអាចបញ្ឈប់បាន ៖ ផ្នែកមួយនៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិនមានភាពខ្លាំងក្លាបំផុតនោះគឺការប្រណាំងដើម្បីបង្កើត AI ជំនាន់ថ្មី ដែលជាបច្ចេកវិទ្យាអាចផលិតអត្ថបទ វីដេអូ និងទម្រង់ផ្សេងទៀតនៃមាតិកា។ អ្នកជំនាញជាច្រើនមើលឃើញថា AI ជំនាន់ថ្មីជាអ្នកស្នងតំណែងពីថាមពលចំហាយទឹក អគ្គិសនី និងអ៊ីនធឺណិត ដោយសារគោលបំណងទូទៅរបស់បច្ចេកវិទ្យាគឺផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។ AI ចាប់ផ្តើមមានសន្ទុះខ្លាំងនៅឆ្នាំ២០២៣ ហើយកំណើនដ៏ឆាប់រហ័សរបស់វានឹងបន្តនៅឆ្នាំ២០២៤។ លើសពីនេះ AI មានឥទ្ធិពលក្នុងការជំរុញកំណើនផលិតភាពការងារក្នុងប្រទេស ជាមួយនឹងផលចំណេញដ៏ធំបំផុតសម្រាប់អ្នកដែលដើរទាន់បច្ចេកវិទ្យាលឿនបំផុត។ យ៉ាងណាមិញ មនុស្សកំពុងមានការព្រួយបារម្ភថា ផលប៉ះពាល់នៃ AI នឹងរំខានដល់ទីផ្សារការងារ មានឥទ្ធិពលលើការបោះឆ្នោត និងថែមទាំងបង្កការគំរាមកំហែងដល់មនុស្សទៀតផង។ ដូច្នោះហើយ អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបទបញ្ញត្តិដែលបង្កឡើងដោយបច្ចេកវិទ្យាថ្មី ដោយរួមបញ្ចូលការធានាថាអត្ថប្រយោជន៍មិនត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងដៃរបស់ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗមួយចំនួន  ការពង្រឹងកម្លាំងពលកម្ម និងបញ្ហាការប្រើប្រាស់ AI សម្រាប់បង្កើតមាតិកាក្លែងក្លាយ។

៥. ការឡើងថ្លៃប្រេង ៖ កាលពីឆ្នាំ២០២៣ នៅពេលកើតមានសង្គ្រាមនៅតំបន់ហ្គាហ្សា តម្លៃប្រេងឆៅ Brent បានឡើងថ្លៃពី ៨៤,៥៨ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែលដល់កម្រិតកំពូល ៩៤ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល។ ក្នុងប៉ុន្មានសប្តាហ៍ថ្មីៗនេះ មានសញ្ញាថាជម្លោះមជ្ឈិមបូព៌ានឹងកាន់តែរីកធំជាងមុន។ លើសពីនេះ ក្រុមហ៊ុន BP បានផ្អាកការដឹកជញ្ជូនប្រេងឆ្លងកាត់សមុទ្រក្រហមបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារលើនាវាដោយក្រុមឧទ្ទាមយ៉េម៉ែន Houthi។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ សង្រ្គាមរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែននៅតែជាបញ្ហានៅក្នុងទីផ្សារប្រេង ខណៈដែលក្រុមប្រទេសផលិតប្រេង OPEC បានស្ម័គ្រចិត្តកាត់បន្ថយផលិតកម្មប្រេងកាលពីឆ្នាំ២០២៣ ហើយពួកគេនឹងបន្តវិធានការនេះរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៤។ កាលពី ៥ ទសវត្សរ៍មុន សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកមិនសូវពឹងផ្អែកលើប្រេងនោះទេ ប៉ុន្តែការរំខានរដល់ការផ្គត់ផ្គង់នឹងជំរុញឱ្យតម្លៃប្រេងឆៅឡើងលើសពី ១០០ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល និងនាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវអតិផរណាថ្មីផងដែរ៕