បរទេស ៖ ជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងស្ថិតនៅក្នុងចំណោមវិបត្តិប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាច្រើនរវាងមហាអំណាចទាំង ២ គឺ ចិន និងអាមេរិក ដែលអាចចាត់ទុកថាជាជម្លោះដែលមានកំដៅជាងគេបំផុតអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។

តាមរយៈអត្ថបទមួយនេះ យើងនឹងត្រឡប់បន្តិចទៅមើលស្ថានភាពនៃការកើតឡើងនៃជម្លោះនេះដំបូង និងអំពីហេតុផលនៃការប្រឈមមុខដាក់គ្នា មុនពេលឈានទៅតាមដានស្ថានភាព និងការវិវត្តនាពេលបច្ចុប្បន្នរវាងភាគីទាំងអស់។

ជម្លោះកើតឡើងមុនដំបូងនៅពេលណា ?

ប្រភពព័ត៌មានជាច្រើនបានអះអាងថា ជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងបានកកើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១២៧៩មកម្ល៉េះ ពោលគឺនៅពេលដែលចិនបានគូសផែនទីទឹកដីក្រោមការសម្រេចចិត្តដោយឯកតោភាគី ដែលរួមបញ្ចូលសមុទ្រចិនខាងត្បូងទាំងមូលតែម្តង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការគ្រប់គ្រងលើតំបន់បានផ្លាស់ប្តូរគ្នាចុះឡើងរវាងមហាអំណាចក្នុងតំបន់ ហើយក្រោយមកទៀតបានបន្តដល់បណ្តារដ្ឋអាណានិគម។

យ៉ាងណាក្តី ចូលមកដល់សតវត្សរ៍ថ្មី មនុស្សភាគច្រើនបានយល់ឃើញថា បញ្ហាដែលបង្កជាជម្លោះដែលបន្តមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺកើតចេញពីសន្ធិសញ្ញាសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូឆ្នាំ១៩៥១ ដែលធ្វើតាមលំនាំភាពបរាជ័យរបស់ជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការចុះចាញ់ ប្រទេសជប៉ុនបានលះបង់សិទ្ធិក្នុងការកាន់កាប់លើកោះរបស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ហើយចាត់ទុកតំបន់នេះជាតំបន់ដែលមិនមានអ្នកគ្រប់គ្រង។

នៅឆ្នាំ១៩៨២ តាមរយៈច្បាប់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានបង្កើតតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ ឬហៅកាត់ថា EEZs នោះលើកោះមួយនេះ ហើយជាប្រតិកម្មភ្លាមៗ ប្រទេសចិនបានរំលឹកឡើងវិញនូវខ្សែបន្ទាត់ទាំង៩របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែចិនបានបដិសេធមិនបញ្ជាក់លម្អិតពីដែនកំណត់នៃបន្ទាត់នោះឡើយ ជាមួយនឹងការបដិសេធចំពោះការទាមទាររបស់ប្រទេសផ្សេងទៀត។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភាពតានតឹងបានផ្ទុះឡើង ជាពិសេស ជម្លោះភាគច្រើនបានតម្រង់គោលដៅទៅលើប្រជុំកោះ Paracels និង Spratly ដែលជាប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅចំកណ្តាលសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ បច្ចុប្បន្ននេះ ចិន ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន និងវៀតណាម បានទាមទារជាផ្នែកមួយនៃខ្សែសង្វាក់ប្រជុំកោះ Paracels និង Spratly ដោយរដ្ឋាភិបាលនៃបណ្តាប្រទេសនីមួយៗបានរៀបចំឱ្យមានកូនកប៉ាល់តូចៗជាមួយនឹងកំពង់ផែ ជាពិសេសការរៀបចំឱ្យមានមនុស្សរស់នៅ ដើម្បីក្លាយទៅជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ និងរឹងម៉ាំក្នុងការទាមទារយកតំបន់កោះដែលមានជម្លោះធ្វើជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។

ហេតុអ្វីបានជាបណ្តាប្រទេសទាំងនោះខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីទាមទារយកចំណែករៀងខ្លួន ?

ពន្យល់ឲ្យងាយស្រួល ថាហេតុអ្វីបានភាគីជម្លោះបានគូសវាសដើម្បីកាន់កាប់ចំណែកផ្សេងគ្នានៃដែនសមុទ្រនេះ ? ពីព្រោះថា ការសិក្សាស្រាវជ្រាវដ៏ច្បាស់លាស់មួយបានរកឃើញថាទីតាំងដែនសមុទ្រចិនខាងត្បូងទាំងអស់គឺជាទីតាំងដែលមានធនធានរ៉ែដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

គេជឿជាក់ថា ប្រភពរ៉ែសំខាន់ៗមានដូចជាប្រេងឆៅដល់ទៅ ១១ពាន់លានបារ៉ែល និងឧស្ម័នហ្កាស មានដល់ទៅ១៩០ទ្រីលានហ្វីតគូប ហើយមកទល់ពេលនេះ នៅពុំទាន់មានភាគីណាមួយទទួលបានសិទ្ធិក្នងការកើបយកទ្រព្យសម្បត្តិធម្មជាតិដ៏អស្ចារ្យទាំងនេះនៅឡើយ។

ការវិវត្តចុងក្រោយនៃជម្លោះនៅដែនសមុទ្រចិនខាងត្បូង

អាមេរិក ថ្វីត្បិតតែមិនស្ថិតនៅក្នុងភាគីជម្លោះដោយផ្ទាល់ក្តី ប៉ុន្តែជារឿយៗតែងតែស្ថិតនៅពីក្រោយភាគីជម្លោះដែលទាមទារ លើកលែងតែប្រទេសចិនប៉ុណ្ណោះ មិនថាតែប្រ៊ុយណេ ឥណ្ឌូនេស៊ី ម់ាឡេស៊ី វៀតណាម ហ្វីលីពីន ជាពិសេសកោះតៃវ៉ាន់តែម្ដង។

ទាំងការប្រឈមមុខដាក់គ្នាផ្នែកកាទូត និងដោយកងកម្លាំងយោធាក្តី ជាក់ស្ដែង នៅក្នុងសប្ដាហ៍នេះ កងកម្លាំងយោធាចិនបានប្រកាសបើកសមយុទ្ធយោធាដ៏ធំមួយជាប់ទៅនឹងដែនជម្លោះនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងដែលកំពុងធ្វើការទាមទាររួមជាមួយនឹងប្រទេសហ្វីលីពីន។

សកម្មភាពនេះធ្វើឡើងនៅចំថ្ងៃតែមួយដែលសមយុទ្ធយោធានៃក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកផ្សេងទៀត ដូចជា អូស្ត្រាលី និងកាណាដា កំពុងប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយក្នុងនោះ ចិន បានអះអាងថា វាគឺជាសមយុទ្ធមួយដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពលួចយកការណ៍ ក៏ដូចជាពង្រឹងសមត្ថភាពក្នុងការត្រៀមទុកជាមុន និងប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុត។

គួរឲ្យដឹងដែរថា នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយរវាងប្រមុខយោធាមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី កាណាដា និងហ្វីលីពីន ដោយពួកគេបាននិយាយថា ៖ ពួកយើងនឹងឈររួមគ្នាដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមដែនសមុទ្ររួម និងបានគូសបញ្ជាក់ពីការយកចិត្តទុកដាក់រួមគ្នាក្នុងការរក្សាច្បាប់អន្តរជាតិ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ ដែលផ្អែកលើច្បាប់ ហើយសមយុទ្ធ​រយៈពេល២​ថ្ងៃកន្លងទៅ ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​រក្សា​ការ​ធ្វើដំណើរដោយសេរី និង​គ្មាន​ការ​រារាំង​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិកនោះឡើយ៕