វៀងចន្ទន៍, ឡាវ ៖ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានមានវត្ត​មានក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានបូក៣ គឺអាស៊ាន បូកជាមួយចិន ជប៉ុន និងសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ លើកទី២៧ ដែលកិច្ចប្រេជុំនេះបានចាប់ផ្តើមកាលរសៀលថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ នៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ។

កិច្ចប្រជុំនេះដឹកនាំដោយសហប្រធាន លោក សនសៃ ស៊ីផាន់ដន នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ ជាប្រធានអាស៊ាន, លោក លី ឈាង នាយករដ្ឋមន្ត្រីចិន លោក ស៊ី្ហកេរុ អ៊ីស៊្ហីបា នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន និងលោក យូន សុកយ៉ល ប្រធានា​ធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ។

កិច្ចប្រជុំអាស៊ានបូក៣ គឺជាកិច្ចប្រជុំមួយដែលធ្វើឡើងរវាងអាស៊ាន​ និងប្រទេសជាដៃគូចំនួន៣​ដទៃទៀត រួមមានចិន ជប៉ុន និងសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ឬកូរ៉េខាងត្បូងដែលផ្តោតទៅ​លើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យថាមពល គមនាគមន៍ ព័ត៌មានវិទ្យា និងបច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនង។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអាស៊ានបូក៣ បានចាប់ផ្តើមឡើងកាលពីខែធ្នូ ឆ្នំា១៩៩៧ ហើយបានធ្វើឱ្យទៅ​ជាស្ថាប័ន​នីយកម្មក្នុងឆ្នំា១៩៩៩ ដែលកាលណោះក្រុមដឹកនំាអាស៊ានបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍​រួមគ្នាស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ីបូព៌ានៅក្នុងជំនួបកំពូលអាស៊ានបូក៣លើកទី៣នៅក្នុងទីក្រុងម៉ានីល ប្រទេសហ្វីលីពីន។

ដោយឡែក កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអាស៊ាន និងជប៉ុន បានបង្កើតទំនាក់ទំនងសន្ទនាក្រៅផ្លូវការលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ ក្រោយមកត្រូវបានបង្កើតឱ្យក្លាយជាផ្លូវការនៅខេមីនា ឆ្នាំ១៩៧៧ ដោយមានការកោះប្រជុំជាវេទិកាអាស៊ាន-ជប៉ុនតាំងពីនោះមក មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ លើកគ្រប់វិស័យ មានទាំងសន្តិសុខ នយោបាយ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច-ហិរញ្ញវត្ថុ និងសង្គម-វប្បធម៌។

ប្រទេសជប៉ុន បានចូលជាសមាជិកលើសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអាស៉ីអាគ្នេយ៍ (TAC) នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៤ ហើយក៏បានក្លាយជាដៃគូសន្ទនា ដែលតែងតាំងអគ្គរដ្ឋទូតប្រចាំអាស៊ានរបស់ខ្លួន នៅលេខាធិការដ្ឋានអាស៊ាន ឯទីក្រុងហ្សារកាតា។

បន្ទាប់មក ស្ថានបេសកកម្មជប៉ុនប្រចាំអាស៊ាន ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១១។ ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងអាស៊ាន និងជប៉ុន បានឈានដល់ ២៤០,២ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក កើនឡើង ១៧,២ភាគរយ ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ រំហូរវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ពីប្រទេសជប៉ុន ក្នុងឆ្នាំ២០២១ មានចំនួន ១២.០ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ឬកើនឡើង ៣.៥ភាគរយពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដែលនេះ​ធ្វើឲ្យ​ប្រទេស​ជប៉ុន​ជា​ដៃគូពាណិជ្ជកម្មលំដាប់ទី៣ ​របស់​អាស៊ានផងដែរ។

ចំណែកប្រទេសចិន ជាប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគដ៏ធំមួយរបស់អាស៊ាន ហើយចិនបានក្លាយទៅជាដៃគូសន្ទនារបស់អាស៊ាន កាលពីឆ្នាំ១៩៩១។ ក្នុងភាពជាដៃគូសន្ទនានេះ បើទោះបីចិនមានបញ្ហាជម្លោះដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនយ៉ាងណាក្តី តែកិច្ចសហ​ប្រតិ​បត្តិការផ្នែកនយោបាយ សន្តិសុខ សង្គម វប្បធម៌ ក៏ដូចជាសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានលើកកម្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់។

ភ្ជាប់នឹងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន-សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ជាមួយនឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ានជាកិច្ចប្រជុំ លើកទី២៥ ហើយក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះមេដឹកនាំអាស៊ាន និងសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ក៏បានអបអរសាទរដល់ខួបលើកទី៣៥ នៃទំនាក់ទំនងអាស៊ាន និងសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ដែលសម្រេចបាននូវសមិទ្ធផល និងផ្លែផ្កាជាច្រើន។

សូមបញ្ជាក់ថា អាស៊ាន និងសាធារណកូរ៉េ បានក្លាយជាដៃគូសន្ទនានឹងគ្នានៅឆ្នាំ១៩៨៩។ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ក៏ជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគដ៏ធំមួយរបស់អាស៊ានផងដែរ។ ទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ាន និងសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ បានឈានដល់ ១៨៩.៥ ពាន់លានដុល្លារ។ ការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីសាធារណរដ្ឋកូរ៉េ ទៅកាន់អាស៊ាន មានប្រមាណ ៧.១ពាន់លានដុល្លារ៕