ខណៈដែលពិភពលោកកំពុងដើរខិតទៅរកវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលសាជាថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០២៣នេះ ប៉ុន្តែប្រសិនបើយើងក្រឡេកទៅមើលពិភពលោករយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះគេសង្កេតឃើញថា វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នាមានចំនួន៤ដងរួចមកហើយដែលធ្លាប់កើតឡើង។

គិតចាប់តាំងតែពីព្រឹត្តិការណ៍វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ១៩៧៥ រហូតដល់វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ១៩៨២ និងក្រោយមកវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ១៩៩១ ហើយចុងក្រោយគឺកាលពីឆ្នាំ២០០៩ វិបត្តិនីមួយៗបានបង្កឲ្យកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកលលោកជួបភាពអវិជ្ជមាន និងការចុះខ្សោយនូវសកម្មភាពវិនិយោគសំខាន់ៗដែលជាចលករនៃសេដ្ឋកិច្ចសកលលោក។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលឆ្នាំ១៩៧៥

ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ គំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងការកាត់បន្ថយការនាំចេញប្រេងពីសំណាក់បណ្តាប្រទេសក្រុមអ្នកផលិតប្រេងធំជាងគេបំផុតលើពិភពលោកគឺប្លុកអារ៉ាប់បានធ្វើឲ្យតម្លៃប្រេងនៅលើពិភពលោកហក់ឡើងខ្លាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានបញ្ចប់ទៅវិញនៅត្រឹមខែមិនាឆ្នាំ១៩៧៤។

ការផ្គត់ផ្គង់តិចតួច និងការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃតម្លៃប្រេងបានបង្កឱ្យមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃអតិផរណា និងការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួនធំ ហើយក្នុងនោះសមាជិករបស់មហាអំណាច G7 ដែលមានអាល្លឺម៉ង់, ជប៉ុន, កាណាដា, បារាំង, អង់គ្លេស, អាមេរិក និងអ៊ីតាលី បានទទួលរងនូវការកើនឡើងនៃអត្រាអតិផរណាខ្ពស់បំផុតជាងគេ និងយូរជាងគេ។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលឆ្នាំ១៩៨២

មានកត្តាជាច្រើនដែលបានជំរុញឲ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ១៩៨២នេះដែលក្នុងនោះមានទាំងការកើនឡើងនៃតម្លៃប្រេងយ៉ាងគំហុកលើកទី២នៅឆ្នាំ១៩៧៩ បូករួមទាំងការរឹតបន្តឹងនៃគោលនយោបាយថវិការបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងមហាអំណាចផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាវិបត្តិបំណុលរបស់តំបន់អាមេរិកឡាទីនផងដែរ។

តម្លៃប្រេងឆ្នាំ១៩៧៩ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាបានផ្ទុះឡើងសាជាថ្មីដោយសារបញ្ហានៃការធ្វើបដិវត្តរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ហើយជាលទ្ធផលវាបានធ្វើឲ្យអត្រាអតិផរណាកើនឡើងខ្លាំងសាជាថ្មីដល់កម្រិតខ្ពស់បផុតជាមួយនឹងប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗជាច្រើន។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលឆ្នាំ១៩៩១

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចក្នុងឆ្នាំ១៩៩១នេះក៏បានបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន ដូចកាលពីឆ្នាំ១៩៨២ ដោយក្នុងនោះធនាគារពិភពលោក World Bank បានសរសេរថា សង្គ្រាមនៅឈូងសមុទ្រ Gulf គឺជាផ្នែកមួយនៃបញ្ហាបន្ថែមពីលើភាពមិនច្បាស់លាស់នៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ក៏ដូចជាការកើនឡើងតម្លៃប្រេងសាជាថ្មីម្តងទៀត។

ក្រៅពីនោះគេសង្កេតឃើញមានបញ្ហាវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅតាមតំបន់ផ្សេងទៀតបូករួមទាំងអឺរ៉ុប, ជប៉ុន និងទៅដល់អឺរ៉ុបកណ្តាល , អឺរ៉ុបខាងកើត ហើយសូម្បីតែអតីតប្រជាជាតិស្ថិតនៅក្រោមសហភាពសូវៀតផ្សេងទៀតផង។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលឆ្នាំ២០០៩

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ២០០៩ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុដ៏អាក្រក់ជាងគេបំផុតមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងតែពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬ The Great Depression (ឆ្នាំ១៩២៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៩)។

វិបត្តិបានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០០៧ នៅពេលដែលប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿនធំៗជាច្រើនបានអនុវត្តការបន្ធូរបន្ថយបទប្បញ្ញត្តិ និងការត្រួតពិនិត្យទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ នៅតាមស្ថាប័ននានា បូករួមទាំងតម្លៃទ្រព្យសកម្ម ព្រមទាំងការកើនឡើងនៃឥណទាននៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ក៏ដូចជាការកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារកម្ចីទិញផ្ទះរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ២០០៨ ចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើងខ្លាំងនៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុដ៏ចំណាស់ និងរឹងម៉ាំបំផុតរបស់អាមេរិក Lehman Brothers បានប្រកាសក្ស័យធននៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៨ដែលវាបានធ្វើឲ្យទំនុកចិត្តរបស់ពិភពលោកនៅក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុធ្លាក់ចុះដល់ចំណុចដ៏អាក្រក់បំផុត៕