សៀមរាប ៖ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្រ្តី នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃចុងសប្ដាហ៍កន្លងទៅនេះបានអញ្ជើញជាអធិបតីបើកកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្រ្តីអាស៊ានផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ លើកទី ២០ (AMMSTI-20) នៅក្នុងក្រុងសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប ក្រោមប្រធានបទ «ការប្រើប្រាស់​បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិមិ្មត៖ ​ដំណើរ​ទៅអនាគត» ដែលកម្ពុជាធ្វើជាប្រធានលើផ្នែកនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៤នេះ ។

មានប្រសាសន៍នៅក្នុងពិធីបើកកិច្ចប្រជុំ សម្តេចធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានគូសបញ្ជាក់ថា ៖ ខណៈដែលវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា បន្តវិវឌ្ឍក្នុងល្បឿនមួយយ៉ាងលឿន ជាការចាំបាច់ ដែល​ពិភពលោកត្រូវប្រើប្រាស់ និងត្រួតពិនិត្យឱ្យបាន​ហ្មត់​ចត់លើ​បច្ចេកវិទ្យាកំពុងលេចឡើងថ្មីៗ ដែល​អាច​មានឥទ្ធិពល​ក្នុងការ​កែប្រែពិភពលោក ។ យើងត្រូវ​តម្រង់ទិស​វឌ្ឍនភាព នៃ​បច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីឱ្យ​បច្ចេកវិទ្យា​អាច​បម្រើ​ និងគាំទ្រ​ដល់​បរិយាបន្នភាព​ ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងភាពធន់ ។

សម្តេចធិបតី បានគូស​រំលេច​បន្ថែមអំពី​គោលការណ៍សំខាន់ពីរ ដែលអាចជួយតម្រង់ទិស នៅក្នុងការ​ឆ្លងកាត់បញ្ហាប្រឈម ក៏ដូចជាកាលានុវត្តភាពថ្មីៗ ដែលស្តែង​ឡើងតាមរយៈវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ និយាយជារួម; និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត និយាយដោយឡែក​ មានជាអាទិ៍៖ 

ទី១. ការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ ដោយលើមូលដ្ឋាន​​ «យក​ប្រជាជនជាស្នូល» ក្នុងន័យនេះ ទន្ទឹមទៅនឹងការទាញប្រយោជន៍ពី​វឌ្ឍនភាពនៃ​បច្ចេកវិទ្យា យើងក៏ត្រូវមានការទទួលខុសត្រូវនៅក្នុងការធានាតុល្យភាព និងអត្ថប្រ​យោជន៍ ដែល​បច្ចេកវិទ្យា​អាចបម្រើ​ដល់​មនុស្សជាតិ ។ វឌ្ឍនភាពថ្មីៗ ដូចជា កម្មវិធី OpenAI’s Sora ដែលជា​ម៉ូឌែលដែល​អាច​​បំប្លែង​អត្ថបទទៅជា​វីដេអូ, ឬ កម្មវិធី Gemini របស់ Googleដែលជាម៉ូឌែល​ នៃ​កម្មវិធីមានច្រើនទម្រង់ អាចបំពេញតាមតម្រូវការផ្សេងៗ​របស់​អ្នកប្រើប្រាស់ ។ ទាំងអស់នេះ គឺសុទ្ធ​តែជាកម្មវិធី​ ដែល​​មានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេង ប៉ុន្តែ យើង​ក៏​ត្រូវមាន​ការ​ប្រុងប្រយ័ត្ន នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍកម្មវិធីទាំងនេះ ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវផងដែ​រ ព្រោះថាការចាប់យក និងការប្រើប្រាស់​បញ្ញាសិប្បនិម្មិត​ ត្រូវមាន​ដែនកំណត់មួយ ដែលគិតគូរពីសីលធម៌ និងតម្លៃសង្គម តួយ៉ាងដូចជា ការភ័យខ្លាច និងការព្រួយបារម្ភរបស់សាធារណជនទូទៅអំពី សិទ្ធិ និងឯកជនភាព​របស់ពួកគេដែលអាចនឹង​ត្រូវបានរំលោភបំពាន ដោយសមត្ថភាពដ៏ខ្លាំងសម្បើម​នៃកម្មវិធីដែលបង្កើតឡើង​ដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិត​ ។ ប្រសិន​បើគ្មានការអប់រំ និងជំនាញ ជាមូលដ្ឋាន​ និងការចូលរួមជាបន្តបន្ទាប់ ប្រាកដណាស់ថា ពិតជាមានការលំបាក សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ​ នៅ​ក្នុងការបែងចែករវាងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងព័ត៌មានពិត ឬការ​បែងចែករវាងរូបភាពសិប្បនិម្មិតជាមួយនឹង​រូបភាពដើម ។ ពេលខ្លះ ការវិវត្តបែបនេះបែរជា​បង្កឱ្យមាន​ការខាតបង់​យ៉ាងច្រើន​ដល់​សង្គម និងរដ្ឋាភិបាល ព្រោះការបំប្លែង​រូបភាពដើម តាមរយៈ​បច្ចេកវិទ្យា​​ទាំងនេះ អាចយារយីដល់សតិអារម្មណ៍សង្គម និងសាធារណមតិ ហើយ​ក៏អាចបង្កឱ្យ​មាន​ការ​បែងចែកនៅក្នុងសង្គម ភាពច្របូកច្របល់ និង​អស្ថិរភាព ដែល​អាចប៉ះពាល់ដល់​ភាពសុខដុមនៃសង្គម ក៏ដូចជា សន្តិភាពដែលបានមកដោយលំបាក ។ សាធារណជន ក៏បានសម្តែងនូវក្តីបារម្ភ អំពីការបាត់បង់ការងារ នាពេលអនាគត​ និង បញ្ហាប្រឈម​ផ្សេងៗទៀតផងដែរ​ ។ ក្នុងន័យនេះ ការប្រកាន់អភិក្រម​ដែល​យក​ប្រជាជន​ជាស្នូល នៅក្នុង​ការប្រើប្រាស់​បញ្ញាសិប្បនិម្មិត មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង ហើយយើងក៏​​ត្រូវជំរុញ ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ឥរិយាបថ​របស់​​​អ្នក​រៀបចំគោលនយោបាយ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងស្ថាប័នឯកជន ព្រមទាំងមាន​ការអភិវឌ្ឍ​ក្របខណ្ឌបទដ្ឋាន​គតិយុត្ត​ ដើម្បីគាំទ្រដល់វឌ្ឍនភាព នៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិត ដោយមានការចូល​រួមវិភាគទាន ពី​គ្រប់​ភាគីពាក់ព័ន្ធ ផងដែរ ។

ទី២. ​អំពី​សារ:សំខាន់នៃគោលការណ៍ «ពហុភាគីនិយម» ដែលជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយនៅ​ក្នុងការចាប់យក​បច្ចេកវិទ្យាដែលកំពុងលេចឡើងថ្មី ដើម្បីធានាថា បច្ចេកវិទ្យាទាំងនោះ បម្រើឱ្យ​មនុស្សជាតិ មិនមែនឱ្យមនុស្សជាតិត្រូវរត់តាមបម្រើ​បច្ចេកវិទ្យាទាំង​នោះទេ​ ។ ពហុភាគីនិយមមានសារ:សំខាន់នៅក្នុង​ការបង្កើនប្រសិទ្ធភាព តាមរយៈការស្រាវជ្រាវរួមគ្នា ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ធនធានរួមគ្នា និងការបង្កើត​ភាព​សុខដុម តាមរយៈការ​រៀបចំ​ក្របខណ្ឌ និង​វេទិការួម និងការរៀបចំ​របៀបវារៈសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ និងវឌ្ឍនភាពរួមគ្នា ។ ជាការពិត, ប្រទេសទាំងឡាយ​ ត្រូវប្រកួតប្រជែងយ៉ាងខ្លាំងក្លា នៅ​ក្នុងការចាប់យក​បច្ចេកវិទ្យាទំនើបបំផុត ប៉ុន្តែយើងក៏ត្រូវធានាថា យើងនៅតែអាចបង្កើតលំហ​សម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ នៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងដោយ​ភាពថ្លឹងថ្លែងរបស់យើង​ ។ «ការកាត់ផ្តាច់​» (decoupling) និង «ការបែងចែក» (fragmentation) មិនគួរក្លាយជាវិធាន​ដែលយើង​ប្រកាន់យកនោះទេ ព្រោះថា បើយើងប្រកាន់យក​អភិក្រម​បែបនេះ យើង​នឹង​ត្រូវ​ប្រឈមនឹង​ហានិភ័យ​នៃការ​បាត់បង់​ធនធានដែល​មានកម្រិតរបស់​យើង ដោយ​ត្រូវផ្តោតទៅលើ​ការព្យាយាមរត់តាម​ទម្រង់ និងស្តង់ដារផ្សេងៗគ្នា សម្រាប់ប្រភេទ​នៃ​បច្ចេកវិទ្យាតែមួយ ។ ក្នុងន័យនេះ អាស៊ានដែលមានប្រវត្តិយូរលង់ នៅ​​ក្នុងការ​ជំរុញ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការពហុភាគី ក្នុងវិស័យ​វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ ​គួរតែត្រូវ​ខិតខំ​តស៊ូមតិឱ្យ​បានខ្លាំងក្លា​បន្ថែមទៀត អំពីភាពចាំបាច់នៅ​ក្នុងការប្រកាន់ខ្ជាប់គោលការណ៍ពហុភាគីនិយម ដើម្បីតម្រង់ទិស​អនាគតនៃបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ  តួយ៉ាងដូចជា ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និង នវានុវត្តន៍​របស់អាស៊ាន ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំង ទៅ​លើគោលការណ៍ពហុភាគី ដែលឈរលើ​មូលដ្ឋាន​នៃ​ស្ថិរភាព, សន្តិភាព, សមធម៌, និរន្តរភាព និង បរិយាបន្នភាព​ ។

ជាមួយការកោតសរសើរនូវ​វឌ្ឍនភាព ដែលសម្រេចបាន​ នៅក្នុង​ផែនការសកម្មភាព អាស៊ាន ស្តីពីវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និង នវានុវត្តន៍ ឆ្នាំ ២០១៦-២០២៥ (APASTI ២០១៦-២០២៥) សម្តេចមហា បវរធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានផ្តល់អនុសាសន៍ដល់ការរៀបចំផែនការសកម្មភាព​វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និង​នវានុវត្តន៍អាស៊ាន ឆ្នាំ២០២៦-២០៣៥​  (APASTI ២០២៦-២០៣៥)​ ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ បន្ថែមទៀត ចំពោះលទ្ធភាព​ទទួលបាន​​បច្ចេកវិទ្យា និងការ​ផ្ទេរ​បច្ចេកវិទ្យា​ ប្រកបដោយសមធម៌ ការ​អភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស​ប្រកបដោយទេពកោសល្យ តាមរយៈការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងចល័តភាពរបស់​ពួកគេនៅ​ក្នុងការពង្រឹងកិច្ចសហការ​រវាងតួអង្គពាក់ព័ន្ធនៃ​វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និង​នវានុវត្តន៍​នៅក្នុងតំបន់ ព្រមទាំងយកចិត្តទុកដាក់លើការវិនិយោគបន្ថែមទៀត នៅ​ក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ដើម្បីជំរុញនវានុវត្តន៍បន្ថែមទៀត ៕